Żądana kwota zadośćuczynienia powinna być adekwatna do rozmiaru doznanej krzywdy, stopnia oraz natężenia cierpień fizycznych i psychicznych, ich długotrwałości, nasilenia bólu, a także wpływu zdarzenia na codzienne funkcjonowanie poszkodowanego. Przy ustalaniu wysokości świadczenia sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, w tym trwałość następstw zdarzenia oraz konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu osobistym i społecznym.
Podstawa prawna przyznania zadośćuczynienia
Podstawę prawną roszczenia o zadośćuczynienie stanowi art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepisy te przewidują możliwość przyznania poszkodowanemu odpowiedniej sumy pieniężnej w przypadku uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.
Ustawodawca nie wskazał jednak szczegółowych kryteriów ustalania wysokości zadośćuczynienia. W praktyce sądy każdorazowo dokonują indywidualnej oceny rozmiaru krzywdy oraz skutków zdarzenia dla życia poszkodowanego.
Jak ustalana jest wysokość zadośćuczynienia?
Pojęcie „odpowiedniej sumy” ma charakter niedookreślony, dlatego wysokość zadośćuczynienia ustalana jest z uwzględnieniem wielu czynników. Wśród najważniejszych kryteriów wymienia się:
- rodzaj naruszonego dobra,
- zakres i charakter uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia,
- czas trwania leczenia i rehabilitacji,
- stopień oraz intensywność cierpień fizycznych i psychicznych,
- wiek poszkodowanego,
- rokowania na przyszłość,
- trwałość następstw zdarzenia,
- wpływ urazu na życie rodzinne, zawodowe i społeczne,
- poczucie bezradności i konieczność korzystania z pomocy osób trzecich.
Wysokość zadośćuczynienia powinna odpowiadać rzeczywistemu rozmiarowi krzywdy i uwzględniać zarówno cierpienia już doznane, jak i te, które mogą pojawić się w przyszłości.
Zadośćuczynienie obejmuje również przyszłe skutki zdarzenia
Należy pamiętać, że zadośćuczynienie ma charakter jednorazowy i całościowy. Oznacza to, że powinno rekompensować wszystkie następstwa zdarzenia, które są możliwe do przewidzenia na etapie orzekania.
Dotyczy to nie tylko aktualnych dolegliwości, lecz także przyszłych cierpień związanych z dalszym leczeniem, rehabilitacją, planowanymi zabiegami medycznymi czy trwałymi ograniczeniami zdrowotnymi.
Najważniejsze okoliczności wpływające na wysokość świadczenia
Przy określaniu wysokości zadośćuczynienia sądy uwzględniają całokształt okoliczności konkretnej sprawy. Szczególne znaczenie mają:
- charakter i rozmiar cierpień fizycznych,
- intensywność negatywnych przeżyć psychicznych,
- stopień nieodwracalności skutków zdrowotnych,
- trwałość kalectwa lub niepełnosprawności,
- utrata perspektyw życiowych i zawodowych,
- ograniczenie samodzielności,
- pogorszenie jakości życia.
W przypadku poważnych obrażeń istotne znaczenie ma również utrata możliwości realizowania planów życiowych oraz konieczność stałego wsparcia ze strony najbliższych.
Kompensacyjny charakter zadośćuczynienia
Podstawowym celem zadośćuczynienia jest złagodzenie skutków doznanej krzywdy. Świadczenie to ma charakter kompensacyjny, dlatego jego wysokość powinna przedstawiać realną, ekonomicznie odczuwalną wartość.
Jednocześnie kwota zadośćuczynienia nie może być wyłącznie symboliczna. Zbyt niskie świadczenie prowadziłoby do deprecjonowania wartości zdrowia i życia człowieka oraz nie realizowałoby funkcji kompensacyjnej przewidzianej przez przepisy prawa.
Czy wysokość zadośćuczynienia można obliczyć według tabel?
W praktyce często spotyka się próby mechanicznego ustalania wysokości zadośćuczynienia na podstawie procentowego uszczerbku na zdrowiu. Orzecznictwo sądowe jednoznacznie wskazuje jednak, że takie tabele mogą mieć jedynie pomocniczy charakter.
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, ponieważ osoby o identycznym procencie uszczerbku mogą doświadczać zupełnie różnych skutków zdrowotnych, psychicznych i społecznych.
Indywidualny charakter oceny krzywdy
Zadośćuczynienie nie może być ustalane według sztywnych wzorów lub matematycznych schematów. Ocena rozmiaru krzywdy powinna uwzględniać indywidualne cechy poszkodowanego, jego sytuację życiową oraz rzeczywisty wpływ zdarzenia na codzienne funkcjonowanie.
Wysokość świadczenia powinna zapewniać poszkodowanemu poczucie sprawiedliwej rekompensaty oraz częściowo przywracać równowagę emocjonalną naruszoną przez doznane cierpienia.
Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Zgodnie z art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych osoba fizyczna może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że ich poniesienie spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla niej oraz jej rodziny.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi formę pomocy państwa dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej i ma zapewnić realny dostęp do sądu niezależnie od poziomu dochodów.
Jak uzasadnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych?
Osoba składająca wniosek powinna wykazać swoją sytuację majątkową, rodzinną oraz finansową. Konieczne jest wskazanie, że poniesienie kosztów postępowania mogłoby zagrozić zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.
Sąd bada każdą sprawę indywidualnie i ocenia, czy brak możliwości poniesienia kosztów ma charakter obiektywny oraz niezależny od strony postępowania. Dzięki temu osoby dochodzące roszczeń o zadośćuczynienie mogą skutecznie dochodzić swoich praw nawet w przypadku trudnej sytuacji materialnej.
